نوشته‌ها
لیست نوشته ها
جستجو

سه‌شنبه - ۶ اسفند ۱۳۹۲

حسنک وزیرحسنک وزیر

ابوالفضل محمد بن حسین بیهقی

به‌کوشش دکتر زهرای خانلری (کیا)

انتشارات امیرکبیر/ چاپ نهم/ ۲۵۳۶

«جهان خورده و کارها راندم و عاقبت کار آدمی مرگ است.» (حسنک وزیر، پیش از بر دار کشیده‌شدن)

«تاریخ بیهقی» از محبوب‌ترین کتاب‌های من است. با این کتاب زمانی به‌طور جدی آشنا شدم که دانش‌جوی رشته‌ی ادبیات فارسی بودم. از آن به بعد، همیشه با آن مانوس بوده‌ام و‌ از خواندن یا بازخوانی قسمت‌های مختلف آن لذت برده‌ام. یکی از بزرگ‌ترین آرزوهای فرهنگی زنده‌گی‌ام این است که روزی قسمت‌های از دست ‌رفته‌ی این کتاب پیدا شوند. لابد می‌دانید که تاریخ آل سبکتکین به‌گفته‌ی «ابوالحسن علی بن زید بیهقی» - مولف «تاریخ بیهق،» - بالغ بر سی مجلد بوده است. قسمتی که امروزه از «تاریخ بیهقی» در دست است از مجلد پنج آغاز می‌شود و اغلب مجلدات این کتاب، مثل بسیاری از گنجینه‌های تاریخی ملت ما، در غارت و غوغای زمانه‌های مختلف نابود یا ناپدید شده‌اند. اگر روزی در کنج فراموش‌شده‌ی کتاب‌خانه‌ای، در میراث خاندانی قدیمی، در حفاری‌های باستان‌شناسی، یا به هر طریق دیگر، پاره‌هایی از بخش‌های گم‌شده‌ی «تاریخ بیهقی» به‌دست بیایند، انقلابی در شناخت ما از دوره‌ی غزنویان و از تاریخ و فرهنگ و هنر پیشینیان‌مان رخ خواهد داد.

برای دوستانی که احیانن نمی‌دانند باید اشاره کنم که «تاریخ بیهقی،» همان‌طور که از نام‌اش برمی‌آید، یک کتاب تاریخی‌ست نه یک کتاب ادبی. از آن‌جا که نثر بیهقی در این کتاب نمونه‌ای عالی از نثر دوره‌ی غزنوی و از درخشان‌ترین و باارزش‌ترین نمونه‌های نثر کهن فارسی‌ست، نیز از آن‌‌جا که در این کتاب اطلاعات مستند و معتبری درباره‌ی شاعران و دبیران آن عصر نقل شده، «تاریخ بیهقی» جای خود را در تاریخ ادبیات هم باز کرده است.

از بین روایت‌های فراوان «تاریخ بیهقی،» داستان حسنک وزیر از به‌ترین‌هاست، هرچند که به‌قول فردوسی، «یکی داستان است پر آب چشم.» من این داستان را بارها خوانده‌ام و هر بار چیزی تازه‌ای از آن آموخته‌ام.

«ابوعلی حسن بن محمد میکال،» معروف به «حسنک،» مردی از خاندان میکائیلیان، از خاندان‌های معروف نیشابور در قرون چهار و پنج هجری، بود. او در دربار سلطان محمود غزنوی سمت وزارت داشت و از «غلام و ضیاع و اسباب و زر و سیم و نعمت» مستغنی بود. حسنک گمان می‌کرد که بعد از محمود، پسر او «امیرمحمد» بر تخت سلطنت تکیه خواهد زد؛ به‌همین دلیل، دل «مسعود،» دیگر فرزند سلطان، را «بیازرد» و «چیزها کرد.» امیرمحمد پس از مرگ پدرش بر اریکه‌ی قدرت تکیه زد اما چه سود که به‌قول حافظ، «دولت مستعجل بود.» مسعود، که هنگام مرگ پدرش در عراق بود، به خراسان لشگر کشید و برادرش را شکست داد و کور کرد و خودش سلطنت را به‌دست گرفت.

دشمنان و حاسدان و بدخواهان حسنک دست به کار شدند. در راس آن‌ها «بوسهل زوزنی» بود که پس از «بونصر مشکان،» به دبیری دیوان رسالت رسیده بود. می‌گفتند حسنک «قرمطی» است. (قرمطی متعلق به طایفه‌ای از فرقه‌ی اسماعیلی‌ست؛ در آن زمان با اسماعیلیه و قرمطیان مبارزه‌ای شدید انجام می‌شد). این تهمت از دربار خلیفه‌ی عباسی نشات گرفته بود و سلطان محمود زیر بار آن نرفته بود، اما حالا که مسعود بر تخت نشسته بود، به‌ترین بهانه برای کشتن حسنک محسوب می‌شد. سلطان مسعود بی‌میل نبود از خون این وزیر خوش‌نام و محتشم بگذرد: «چون خدای عز و جل بدان آسانی تخت ملک را به ما داد، اختیار آن است که عذر گناهان بپذیریم و به گذشته مشغول نشویم.» بسیاری از بزرگان و صاحب‌منصبان دربار و مردمان شهر هم مخالف کشتن حسنک بودند. با وجود این، توطئه‌ی بوسهل زوزنی و دیگر بدصفتان نتیجه داد و حکم مرگ حسنک را صادر کردند. او را به دار کشیدند، سرش را از تن جدا کردند، و جسدش را هفت سال بر دار نگه داشتند.

روایت بیهقی از سرگذشت حسنک بسیار جان‌دار و جذاب و البته دردناک است. فضاسازی درخشان بیهقی تا جزیی‌ترین حالات و اتفاقات را به‌تصویر می‌کشد و چنان زنده و تپنده است که خواننده، بعد از هزار سال، خود را در میانه‌ی ماجرا و بلوا حس می‌کند و با گوشت و پوست و استخوان از این همه دغل‌کاری و فریب و ستم رنج می‌کشد. حسنک نمادی‌ست از همه‌ی قهرمانانی که در تاریخ ایران بی‌گناه و با توطئه بر سر دار رفتند، قهرمانانی که به زانو درنیامدند و تاریخ آن‌ها را سربلند و قاتلان‌شان را سرافکنده کرد.

کتابی که انتشارات امیرکبیر آن را باعنوان «حسنک وزیر» منتشر کرده است درواقع از سری کتاب‌های «شاه‌کارهای ادبیات فارسی»‌ست. این سری شامل حدود شصت جلد کتاب است و بخش عمده‌ی آن پیش از انقلاب و زیر نظر «دکتر پرویز ناتل خانلری» و «دکتر ذبیح‌الله صفا» منتشر شده است. بعد از انقلاب هم انتشار اندک جلدهای باقی‌مانده‌ی این سری ادامه پیدا کرد و مجموعه به سرانجام رسید. در هر یک از کتاب‌های این سری بخشی از یکی از آثار مهم سخن‌وران پرآوازه‌ی فارسی انتخاب شده است. گزینش و شرح و تفسیر هر کدام از این آثار برعهده‌ی استاد نام‌داری بوده که درباره‌ی آن سخن‌ور تحقیق و تتبع و تخصص داشته است.

انتخاب از «تاریخ بیهقی» به زنده‌نام دکتر زهرای خانلری (کیا) سپرده شده بود. ایشان دو بخش از این کتاب را برگزیده‌اند، یکی همان حسنک وزیر و دیگری روایتی به‌نام «لشگرکشی سلطان مسعود به آمل.» ماجرای لشگرکشی سلطان مسعود به آمل هم اطلاعات دست اول و نابی از شرایط جغرافیایی و تاریخی و سیاسی صفحات شمال ایران در عصر غزنویان دارد. از خلال روایت دقیق و بی‌طرفانه‌ی بیهقی، به‌خوبی درمی‌یابیم که سلاطین ایران چه‌طور گردن‌کشان ولایات مختلف را قلع و قمع و فرمان‌بردار می‌کردند و خودشان و نزدیکان‌شان چه ستم‌ها و زورگویی‌ها و باج‌ستانی‌هایی که بر رعیت فقیر و ناتوان شارستان‌ها روا نمی‌داشتند.

حتا اگر فرصت یا حوصله یا انگیزه‌ی مطالعه‌ی کل «تاریخ بیهقی» را ندارید، توصیه می‌کنم حتمن کتاب‌هایی را که باعنوان «گزیده‌ی تاریخ بیهقی» چاپ شده‌اند بخوانید. به‌ویژه، از داستان حسنک وزیر غافل نشوید.


امکانات: Next Blog Previous Blog Blog Comments - 3 Print Blog Send To Friend Add Blog To Favorite
http://www.ketablog.ir/blogs/blog.php?code=301
دیدگاه‌
<< صفحه بعدی ۰۱ صفحه قبلی >>
هادی
شنبه - ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۳
سلام دوست عزیز
دیگه مثل قدیم کتاب معرفی نمی کنی.
من بیشتر کتابهایی که شمارمعرفی می کنید و تو بازار هست می خونم.
موفق و پیروز باشید.
امکانات: Email Website

بهنام
پنج‌شنبه - ۴ اردیبهشت ۱۳۹۳
با سلام
ابتدا پوزش من را بابت محل نا مناسب برای ارسال این مطلب پذیرا باشید اما نمی دونستم  در چه محلی این سوال مطرح بشه تا حتما نظر شما را جلب کند.
من در شرایط مختلف از نظرات شما در موارد گوناگون مرتبط با کتاب خوانی پرسیده ام و انصافا همواره راهنمایی های شما به جا و مناسب بوده.
این بار سوالی دارم در مورد کتاب مناسب در رابطه با نقد شعر ،بهترین کتاب یا حداقل کتابی که نظر شما را جلب کرده باشه در این رابطه چی بوده؟
نقد شعر ترجیحا شعرای کلاسیک ایرانی ، حافظ ،سعدی ،مولانا ،خیام...
بیشتر نظرم روی کتابی هست که شعر و نقد با هم در یک اثر قرار داشته باشند.
با تشکر فراوان
امکانات: Email Website

شارژ ایرانسل
دوشنبه - ۱۸ فروردین ۱۳۹۳
جایی برای سفارش اینترنتی کتاب ها معرفی نمایید لطفا
امکانات: Email Website

ثبت نظر
برای ثبت نظر جدید در ارتباط با نوشته فرم زیر را کامل کنید.
وارد کردن مواردی که با علامت v مشخص شده‌اند الزامی است.
نام: v
Chage Language
پست الکترونیک:
سایت اینترنت:
نظر شما: v
 :artist:  :biggrin:  :bowl:  :cry:  :dizzy:  :mad:  :nono:  :pirate:  :sad:  :shocked:  :sick:  :smile:  :tongue:  :uhh:  :wacko:  :wink:  :yinyang:

نظر خصوصی
در صورت انتخاب این گزینه، نظر بصورت خصوصی ثبت خواهد شد و فقط توسط مدیر سایت قابل مشاهده خواهد بود.
تاییدیه: v
برای تایید اطلاعات فرم متن داخل تصویر را مجددا وارد نمایید.

 
نوشته‌های مرتبط

RSS 2.0

javied1364@gmail.com

امکانات
خبرنامه سایت
گزارش‌ها
مطالب سایت
نوشته ها: ۲۸۰
نظرات: ۹۸۳
دنبالکها: ۰
مشاهده صفحات
تعداد کل: ۲۶۸۰۱۹۹ صفحه
مشاهده امروز: ۶۸۸ صفحه
بیشترین مشاهده:
جمعه - ۴ فروردین ۱۳۹۶
تعداد: ۲۶۶۷۴ صفحه
بازدید همزمان
در حال حاضر: ۳ نفر
بیشترین بازدید همزمان:
چهارشنبه - ۱۷ شهریور ۱۳۹۵
تعداد: ۳۶۱ نفر
مراجعه به: