نوشته‌ها
لیست نوشته ها
جستجو

یک‌شنبه - ۱۶ بهمن ۱۳۹۰

paris,texasپاریس تگزاس

سام شپارد/ ترجمه‌ی هوشنگ گلمکانی

نشر نی/ چاپ اول/ ۱۳۷۶

اغراق نیست اگر سام شپارد (م ۱۹۴۳) را نابغه‌‌ی هنری بنامیم؛‌ او از نام‌آورترین و به‌ترین نمایش‌نامه‌نویسان تاریخ تئاتر در شمار می‌آید، و در عین حال کارگردانی توان‌مند، بازی‌گری درجه‌یک، و داستان‌نویس و سناریستی زبردست است. شپارد در ایالات متحده و اروپا شهرتی به غایت دارد و البته در ایران هم معروف و محبوب است؛ این را می‌توان بر اساس آثاری که از او ترجمه شده و تعداد چاپ‌های آن‌ها فهمید. بسیاری از نمایش‌نامه‌های او حتا با چند ترجمه‌ی مختلف منتشر شده‌اند و مترجمان نام‌داری مثل «داریوش مهرجویی،» «آهو خردمند،» و «امیرمهدی حقیقت» آثاری از او را به فارسی برگردانده‌اند. از جمله‌ی این آثار می‌توان به «خواب خوب بهشت،» «کودک مدفون» (برنده‌ی جایزه‌ی پولیتزر،) «غرب حقیقی،» و «نفرین طبقه‌ی گرسنه» اشاره کرد.

با وجود کارنامه‌ی سینمایی پربار شپارد شاید شناخته‌شده‌ترین اثر هنر هفتمی او فیلم‌نامه‌ی فیلم تحسین‌شده‌ی «پاریس تگزاس» باشد. «ویم وندرس» این فیلم‌نامه را در سال ۱۹۸۴ ساخت و روی پرده فرستاد و اوج سینمایی خودش و شهرت بیش‌تر شپارد را رقم زد. فیلم «پاریس تگزاس» از آثار سینمایی محبوب من است و مطالعه‌ی فیلم‌نوشت درخشان آن برای‌ام فرصتی بود تا نزدیک‌تر و با جزییات دقیق‌تر با این اثر رو به رو شوم و از جهان داستانی زیبای آن لذت ببرم.

البته از حق نباید گذشت که شاعرانه‌گی سکانس‌های وندرس در متن شپارد کم‌تر قابل ردیابی‌ست و اساسن جای تردید است که کلمات از عهده‌ی بازسازی تمام آن‌چه در یک تصویر زیبا ساخته می‌شود برآیند. دیگر برتری فیلم وندرس بر متن شپارد نمادپردازی شاه‌کار در میزانسن‌های سکانس‌هاست؛ وندرس بک‌گراندهایی که کلمات شپارد در آن ادا می‌شوند را چون‌آن می‌آراید که دلالت‌های چندوجهی می‌یابند و زیرمتن اندیشه‌برانگیزی می‌سازند. با وجود این، همه‌ی فیلم‌های خوب فرزند فیلم‌نامه‌های درخشان هستند و «پاریس تگزاس» هم از این قاعده مستثنا نیست.

نام «پاریس تگزاس» آبستن همه‌ی آن‌چیزی‌ست که متن می‌خواهد برجسته کند و به نمایش بگذارد. پاریس محلی در ایالت تگزاس امریکاست و هیچ ربطی به آن شهر اروپایی ندارد اما در مضمون تمامن به آن مربوط است؛ این را می‌توان از نشانه‌های، نهان و‌ آشکار، فراوانی دریافت.

داستان ساختاری غیرخطی دارد و به شیوه‌ی فلش‌بک و اندک‌اندک خواننده را در جریان آن‌چه رخ داده قرار می‌دهد و به موازات و در امتداد آن مخاطب را پای به پای به تماشای آن‌چه در حال روی دادن است می‌نشاند. «تروایس،» کاراکتر محوری داستان، مردی‌ست که سرگردان و بی‌هدف در بیابان پرسه می‌زند. از ظاهر او و شواهد پیداست که مدت‌هاست این‌طور شوریده‌حال است و در جست‌وجوی مقصدی نامعلوم راه می‌پیماید. به‌زودی پای «والت،» برادر او، هم به ماجرا باز می‌شود و درمی‌یابیم که تراویس چهار سال از خانه دور بوده و خانواده‌اش از او بی‌خبر مانده‌اند و حتا گمان می‌برده‌اند که مرده است. چهار سال پیش،‌ تراویس و هم‌سرش «جین» به‌طرزی مرموز و نامشخص غیب‌شان زده و فرزندشان «هانتر» را، که آن موقع سه سال داشته و حالا در پایان هفت‌ساله‌گی‌ست، پیش والت و زن فرانسوی‌اش «آن» گذاشته‌اند.

بخش عمده‌ی داستان به کشف آن‌چه بر تراویس و جین رفته می‌گذرد، و در این ره‌گذر متوجه می‌شویم که تراویس در یک بحران اخلاقی و رفتاری گرفتار است و خودشناسی عقیم او مسبب همه‌ی مصیبت‌هاست. او دیوانه‌وار هم‌سرش را می‌پرستیده اما پس از مدتی حسادت و انحصارطلبی‌اش او را به دام خشونت و بدخلقی انداخته و تا آن‌جا پیش برده که هم‌سرش را ـ از ترس جدایی ـ زندانی کند. جین هم، به تلافی، قصد آتش‌زدن او را می‌کند و در نهایت می‌گریزد.

چهار سال فرصتی بوده تا هم جین و هم تراویس از کرده‌ی خود پشیمان باشند و به جبران گذشته برآیند. البته هر یک به یک محرک نیاز دارند. محرک تراویس برادر او والت است که حامی‌وار و صبور به کمک‌اش می‌شتابد و او را از بیابان به خانه و پیش پسرش هانتر باز می‌گرداند، و محرک جین هم تراویس می‌شود که جین را در عیاش‌خانه‌ی محل کارش در هوستون می‌یابد و او را دوباره به زنده‌‌گی و هانتر پیوند می‌دهد.

انتظار اولیه‌ آن است که خود تراویس هم به جین و هانتر بپیوندد، اما وقتی می‌بینیم که او از این کار امتناع می‌کند و دوباره به دل جاده می‌زند، درمی‌یابیم او هنوز هویت گم‌شده‌اش را باز نیافته و هم‌‌چون‌آن، و شاید تا ابد، باید از پی‌اش بگردد.

درواقع، انگار همه‌ی مشکلات و برخوردها و کنش‌های تراویس و جین نماد است و به چیزی فراتر از آن‌چه در نگاه اول دیده می‌شود اشاره دارد. پیش‌تر اشاره کردم که نام «پاریس تگزاس» تمام تم متن و فیلم را در خود نهفته دارد. در نگاه کلی، می‌توان سرتاسر ماجرا را به تفاوت‌ها و تشابهات فرهنگی بین اروپا و امریکا و چالش در برخورد تمدن‌ها و خاست‌گاه‌های فکری گوناگون مربوط دانست. کما این‌که شپارد و وندرس نشانه‌های بسیاری در تایید این برداشت به دست می‌دهند. از حضور "پاریس" در قلب تگزاس و هم‌سر فرانسوی والت امریکایی گرفته، تا خود فیلم که توسط یک اروپایی در امریکا ساخته شده، و رویای پدر والت و تراویس که آرزوی داشتن زنی فرانسوی را در سر می‌پرورانده است؛ خرید زمین در پاریس تگزاس و آرزوی تراویس ـ که یک رگه‌ی اسپانیایی دارد ـ برای اقامت در آن‌جا، و این‌که پدر و مادرش در آن شهر هم را ملاقات کرده‌اند و نطفه‌ی او را بسته‌اند، از دیگر کلیدهاست. (ناگفته نماند که این اندیشه‌ی نهان در اثر منتج از نقادی من نیست، بل بیان دیگری‌ست از آن‌چه «رابرت فیلیپ کالکر» و «پیتر بیکن» در مقاله‌ی‌شان درباره‌ی وندرس و فیلم‌اش نوشته‌اند؛ برگردان این مقاله با عنوان «میان بادها» در کتاب منتشر شده است.)

نشانه‌های تقابل‌ها و تضادهای بین اروپا و امریکا در «پاریس تگزاس» فراوان‌اند و آن‌طور که از سرنوشت تراویس برمی‌آید ظاهرن شپارد و وندرس بیش‌تر نگران هویت‌باخته‌گی و بی‌معنایی حاصل از آن‌اند تا منافع مترتب‌اش. به رغم آن‌چه گفته شد، فیلم‌نامه و فیلم بدون تحلیل‌های آن‌چون‌آنی فلسفی و هنری هم چیزی کم ندارند و محدود به تفسیر نیستند. می‌توان فارغ از همه‌ی این‌ها به مطالعه و تماشای‌شان نشست و لذت ناب را تجربه کرد.

::: یادداشت بعدی کتابلاگ: معرفی «روی ماه خداوند را ببوس» نوشته‌ی مصطفا مستور :::


امکانات: Next Blog Previous Blog Blog Comments - 0 Print Blog Send To Friend Add Blog To Favorite
http://www.ketablog.ir/blogs/blog.php?code=159
ثبت نظر
برای ثبت نظر جدید در ارتباط با نوشته فرم زیر را کامل کنید.
وارد کردن مواردی که با علامت v مشخص شده‌اند الزامی است.
نام: v
Chage Language
پست الکترونیک:
سایت اینترنت:
نظر شما: v
 :artist:  :biggrin:  :bowl:  :cry:  :dizzy:  :mad:  :nono:  :pirate:  :sad:  :shocked:  :sick:  :smile:  :tongue:  :uhh:  :wacko:  :wink:  :yinyang:

نظر خصوصی
در صورت انتخاب این گزینه، نظر بصورت خصوصی ثبت خواهد شد و فقط توسط مدیر سایت قابل مشاهده خواهد بود.
تاییدیه: v
برای تایید اطلاعات فرم متن داخل تصویر را مجددا وارد نمایید.

 
نوشته‌های مرتبط

RSS 2.0

javied1364@gmail.com

امکانات
خبرنامه سایت
گزارش‌ها
مطالب سایت
نوشته ها: ۲۸۰
نظرات: ۹۸۳
دنبالکها: ۰
مشاهده صفحات
تعداد کل: ۲۶۸۰۱۸۱ صفحه
مشاهده امروز: ۶۷۰ صفحه
بیشترین مشاهده:
جمعه - ۴ فروردین ۱۳۹۶
تعداد: ۲۶۶۷۴ صفحه
بازدید همزمان
در حال حاضر: ۳ نفر
بیشترین بازدید همزمان:
چهارشنبه - ۱۷ شهریور ۱۳۹۵
تعداد: ۳۶۱ نفر
مراجعه به: